Program ochrony kasztanowców przed szrotówkiem kasztanowcowiaczkiem.

Biuro Ochrony Środowiska informuje, że zakończony został trzyletni cykl badań mających na celu opracowanie skutecznej metody walki ze szkodnikiem kasztanowców szrotówkiem kasztanowcowiaczkiem oraz określenie wpływu skuteczności dotychczas stosowanych metod zwalczania.
Badania były prowadzone w latach 2004-2006 przez zespół składający się ze specjalistów z zakresu entomologii, dendrologii, fitopatologii oraz gleboznawstwa Instytutu Badawczego Leśnictwa w Warszawie.
W ramach prowadzonych prac wykonano liczne badania terenowe i laboratoryjne, które objęły następującą problematykę:

określenie skuteczności oraz wpływu metody iniekcji insektycydu i fungicydu do pnia, a także iniekcji insektycydu do gleby na kondycję zdrowotną drzew,
poprawa kondycji zdrowotnej kasztanowców
ocena roli naturalnych czynników redukujących liczebność szkodnika i możliwości ich wykorzystania
przeprowadzenie badania aktywności biologicznej inhibitorów syntezy chityny w celu dopuszczenia ich przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do stosowania w ochronie kasztanowców przed szrotówkiem kasztanowcowiaczkiem w formie oprysku,

Realizacja badań możliwa była dzięki dofinansowaniu ze środków Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie.
Wyniki trzyletnich prac wykonanych w Zakładzie Ochrony Lasu Instytutu Badawczego Leśnictwa wskazują, że w ochronie kasztanowców przed szrotówkiem kasztanowcowiaczkiem (który w ciągu jednego sezonu wegetacyjnego pojawia się w 3 pokoleniach) należy przyjąć podejście kompleksowe, uwzględniające zarówno metody profilaktyczne zmierzające do poprawy kondycji fizjologicznej i odporności drzew, jak i dostępne metody mechaniczne oraz chemiczne, redukujące liczebność szrotówka.

1. Zabiegi profilaktyczne

Wiele kasztanowców na terenie Warszawy rośnie przy szlakach komunikacyjnych, na ogół w bardzo niekorzystnych warunkach, powodujących zwiększoną wrażliwość drzew na choroby grzybowe i uszkodzenia wywołane przez owady. Zły stan zdrowotny drzew spowodowany jest przede wszystkim wysokim zasoleniem gleb, przejawiającym się bardzo dużą zawartością sodu i chloru w liściach. Nadmierne zasolenie gleb objawia się również podwyższonym pH gleby (alkaliczny odczyn gleby) i dużą zawartością sodu w glebie, co powoduje zakłócenia w pobieraniu składników pokarmowych z gleby.
Aby poprawić warunki glebowe i stan odżywienia kasztanowców na terenie Warszawy zaleca się stosowanie następujących metod neutralizacji zasolenia i obniżania pH:

W sytuacjach, gdy drzewa rosną blisko ulic, w celu obniżenia ilości soli (NaCl) dopływającej do gleby, co pozwala obniżyć pH i zmniejszyć ilość sodu w glebie, należy wyłożyć w listopadzie lub na przełomie listopada i grudnia (przed zimą) folię na powierzchni gleby pod koronami kasztanowców i przykryć ją 5 cm warstwą gleby (ściółki). Folię zdejmuje się wiosną następnego roku i usuwa wraz z zasoloną warstwą gleby (ściółki).
W przypadkach silnego zasolenia, gdy pH>7,2 i zawartość Na>20 mg/100 g gleby, zaleca się wymianę wierzchniej warstwy gleby. Próbka gleby używanej do wymiany powinna być uprzednio poddana analizom chemicznym określających pH, C, N, zawartość kationów wymiennych K, Ca, Mg, Na, a ponadto zawartość metali ciężkich, co określi jej przydatność;
W przypadkach, gdy nie ma możliwości wymiany gleby, przy pH powyżej 8 zaleca się gipsowanie gleby (wiosną lub jesienią) w dawce 0,25 kg/m2. Rozsypany na powierzchni gips należy wymieszać z wierzchnią 10 cm warstwą gleby;
W celu poprawy stanu odżywienia kasztanowców zaleca się nawożenie mineralne (wiosną) nawozami wieloskładnikowymi o przedłużonym działaniu. Aby określić potrzeby nawożenia mineralnego należy w poprzednim roku pobrać próbę liści, najlepiej z południowej strony ze środkowej części korony i wykonać analizy chemiczne liści na zawartość podstawowych składników pokarmowych (N, P, K, Ca, Mg). Próby należy pobierać w drugiej połowie lipca, dopuszczalne jest pobieranie prób liści na początku sierpnia. Za wartości składników pokarmowych w liściach kasztanowca, poniżej których mogą zaznaczyć się ich niedobory, przyjmuje się: N<2,50%, P<0,20%, K<1,1%, Ca<0,50%, Mg<0,25%.

2. Jesienne grabienie i usuwanie liści

W celu redukcji liczebności szrotówka kasztanowcowiaczka zaleca się jesienne grabienie i niszczenie opadłych zasiedlonych liści. Usuwanie liści jest szczególnie skuteczne w przypadkach pojedynczo rosnących kasztanowców, w miejscach gdzie powierzchnia gleby nie jest porośnięta trawą, roślinami okrywowymi lub chwastami. Im dokładniej zostaną jesienią usunięte liście porażone przez szrotówka, tym dłużej kasztanowce w roku następnym pozostaną zielone. Grabienie i usuwanie liści należy wykonywać po opadnięciu liści jak najszybciej, ponieważ część poczwarek wypada z suchych pokruszonych liści do gleby, skąd po przezimowaniu będą wiosną wylęgać się liczne motyle szrotówka.
W sytuacji, gdy pomimo grabienia, część liści pozostaje w pobliżu kasztanowców, zasiedlenie liści przez pierwsze pokolenie szkodnika w następnym sezonie wegetacyjnym jest spowolnione. Jednakże wskutek intensywnego rozwoju kolejnych pokoleń szrotówka już w końcu lipca liście stają się intensywnie porażone, a walory dekoracyjne drzew znacznie się obniżają.

3. Opaski lepowe z czarnej folii (metoda opracowana w ramach badań finansowanych ze środków NFOŚiGW)

Drugą mechaniczną metodą ograniczania populacji motyli szrotówka jest zakładanie opasek lepowych z czarnej folii na pnie drzew, szczególnie skuteczne wobec motyli pierwszego pokolenia. Wiosną motyle po wylęgnięciu się z poczwarek zimujących w glebie, odbywają rójkę na pniach kasztanowców. Ponieważ efektywność odłowu motyli szrotówka na opaski zależy od wielkości powierzchni lepowej, należy:

zakładać opaski lepowe o długości powyżej 60 cm zaczynając od podstawy pnia; najbardziej efektywne są opaski o długości 180 cm,
po założeniu opaski na pniu drzewa, przed nałożeniem lepu, należy wykonać na niej na całej długości nacięcia w celu uniknięcia zaparzenia się pnia i rozwoju grzybów,
pokryć opaskę z czarnej folii lepem „Lasolep” produkcji Z.D. „Chemipan” lub innym lepem w aerozolu.

W celu zwiększenia efektywności odłowu opaski lepowej można umieścić na niej feromon szrotówka, zwabiający samce motyli.
Wadą omawianej metody jest to, że odłowione zostają liczne osobniki pożytecznych owadów innych gatunków, np. mrówek. Efektywność odłowów zależy od rodzaju stosowanego lepu i jego trwałości oraz od stopnia pokrycia powierzchni łownej motylami i łuskami ze skrzydeł, które mogą spowodować znaczne obniżenie lub ograniczenie właściwości łownej opaski. W takim przypadku należy powtórnie nanieść lep, lub wymienić opaskę.

4. Iniekcje do pni preparatu żelowego

Trzyletnie badania wykazały, że iniekcje preparatu „Żel do równoczesnego zwalczania szrotówka kasztanowcowiaczka (Cameraria ohridella) oraz grzyba (Guignardia aesculi)” do pni kasztanowców, powodują uszkodzenia drzew i wywołują reakcje obronne oraz negatywne zjawiska fizjologiczne i patologiczne.
Już w pierwszym roku badań anatomicznych próbek pobieranych z żelowanych kasztanowców stwierdzono zdecydowanie negatywny wpływ wykonanych zabiegów na drzewa. Wywiercone otwory (średnicy 8 mm, głębokości ok. 8 cm, na obwodzie pnia co 15 cm) ranią wszystkie tkanki pnia tj. korę, miazgę i drewno. Wykonanie ok. 20 studzienek w pniu wraz z wywołanymi przemianami drewna, powoduje duża sumaryczną ranę wewnętrzną. Poszczególne rany wewnętrzne rozrastają się i należy się obawiać, że dojdzie do ich łączenia.
Zjawiskiem powszechnym jest wyciek z nawiertów, szczególnie intensywny w pierwszym roku po wykonaniu zabiegu żelowania. Wyciek płynów wypłukuje insektycyd i fungicyd z pnia i przemieszcza go do środowiska zewnętrznego. Wokół studzienek stwierdzono przebarwienia drewna charakterystyczne dla infekcji grzybowych powodujących jego zasinienie. Rejon zasinienia drewna poszerza się obejmując coraz dalsze partie. Równocześnie obserwowane jest brunatnienie drewna.
Przebarwianie drewna jest procesem nieodwracalnym i stanowi pierwszą fazę deprecjacji drewna.
Zewnętrzne zabliźnianie się otworów studzienek stwierdzono jedynie u drzew młodych i zdrowych. Procesy te jednak jako energochłonne stanowią istotny stres fizjologiczny pogarszający witalność i zdrowotność drzew.
Badania prowadzone na kasztanowcach w drugim i trzecim roku po wykonaniu zabiegów żelowania potwierdziły zmiany patologiczne stwierdzone w roku poprzednim. Zakres zmian uległ wyraźnemu rozszerzeniu.
Dynamika dalszych zmian patologicznych wywołanych przez zabiegi „żelowania” będzie determinowania przez stan witalny kasztanowców, rozwój gradacji szrotówka i różnych chorób grzybowych.
W najbliższych latach należy spodziewać się ograniczenia wszystkich funkcji fizjologicznych pni, rozkładu drewna i obniżenia mechanicznej wytrzymałości. Żelowane drzewa powinny być objęte kontrolą statyki.
Pomimo, że iniekcje preparatu żelowego do pni chronią skutecznie kasztanowce przed przedwczesnym opadaniem liści spowodowanym przez szrotówka kasztanowcowiaczka nie zaleca się ich stosowania na terenie Warszawy.

5. Biologiczne czynniki naturalnego oporu środowiska

Wyniki trzyletnich badań wskazują, że czynniki oporu naturalnego (chorobotwórcze mikroorganizmy i parazytoidy) odgrywają niewielką rolę w redukcji liczebności szrotówka. Z powodu niewielkiej ich aktywności, nie ma obecnie możliwości praktycznego wykorzystania ich w ochronie kasztanowców.